Projekt.


Czynna ochrona nietoperzy
w dolinie Bystrzycy, w Lublinie


Projekt w skrócie

90

budek dla nietoperzy


14

schronów dla nietoperzy


5

tablic informacyjnych


Nietoperze to jedna z najbardziej zagrożonych grup zwierząt w naszym kraju. Na skutek rozwoju cywilizacyjnego (remonty, modernizacje) oraz wycinki starych dziuplastych drzew, nietoperze tracą miejsca wypoczynku i rozrodu. Ta grupa ssaków nie jest też najlepiej postrzegana w opinii publicznej. To przekłada się na negatywną tendencję w liczebności tych zwierząt.

Szereg badań wskazuje, że skutecznym działaniem sprzyjającym ochronie i podtrzymaniu populacji rozrodczych sów jest montaż sztucznych miejsc schronienia.
Istotnym elementem ochrony jest też edukacja przyrodnicza społeczeństwa.

Nasz projekt ma na celu kompensację utraconych miejsc schronienia oraz próbę częściowego rozwiązania tego problemu na terenie doliny Bystrzycy w Lublinie poprzez wywieszenie 90 budek oraz 14 schronów.

Projekt będzie miał dodatkowo charakter edukacji ekologicznej w postaci utworzenia ścieżki przyrodnicze „Nietoperze doliny Bystrzycy”. Rolę informacyjną pełni tu 5 tablic przybliżających biologię, ekologię i potrzebę ochrony nietoperzy.

Nietoperze doliny Bystrzycy – odgłosy.

„Gołym uchem” nie da się usłyszeć głosów emitowanych przez nietoperze. Nadawane przez nie ultradźwięki wykraczają poza górny zakres częstotliwości odbierany przez człowieka.
Załączone poniżej odgłosy pochodzą z urządzenia konwertującego ultradźwięki emitowane przez nietoperze do częstotliwości słyszalnych dla ludzi.


Realizacja projektu

Stan na dzień 17.12.2021

Postęp prac

Wytypowanie potencjalnych miejsc montażu budek 100%
Zakup / wykonanie budek 100%
Wytypowanie miejsc montażu schronów 100%
Montaż schronów 100%
Wytypowanie miejsc ustawienia tablic 100%
Montaż tablic 100%

Finansowanie

Finansowanie projektu opiera się na dotacjach:

czynna ochrona sów
  • Dofinansowanie WFOŚiGW
  • Dofinansowanie UM Lublina
  • Dotacja Nice To Fit You

Na skróty:

Projekt w skrócie

25

budek dla pójdźki


30

koszy dla uszatki


25

budek dla płomykówkii


Nietoperze to jedna z najbardziej zagrożonych grup zwierząt w naszym kraju. Na skutek rozwoju cywilizacyjnego (remonty, modernizacje) oraz wycinki starych dziuplastych drzew, nietoperze tracą miejsca wypoczynku i rozrodu. Ta grupa ssaków nie jest też najlepiej postrzegana w opinii publicznej. To przekłada się na negatywną tendencję w liczebności tych zwierząt.

Szereg badań wskazuje, że skutecznym działaniem sprzyjającym ochronie i podtrzymaniu populacji rozrodczych sów jest montaż sztucznych miejsc schronienia.
Istotnym elementem ochrony jest też edukacja przyrodnicza społeczeństwa.

Nasz projekt ma na celu kompensację utraconych miejsc schronienia oraz próbę częściowego rozwiązania tego problemu na terenie doliny Bystrzycy w Lublinie poprzez wywieszenie 90 budek oraz 14 schronów.

Projekt będzie miał dodatkowo charakter edukacji ekologicznej w postaci utworzenia ścieżki przyrodnicze „Nietoperze doliny Bystrzycy”. Rolę informacyjną pełni tu 5 tablic przybliżających biologię, ekologię i potrzebę ochrony nietoperzy.

Opis problemu

Nietoperze zamieszkujące otoczenie człowieka są jedną z najbardziej zagrożonych grup zwierząt w naszym kraju. Podstawowym problemem, z którym obecnie się one spotykają jest brak lub niedobór odpowiednich miejsc do rozrodu i schronienia. W celu rozrodu i hibernacji nietoperze wykorzystują naturalne i sztuczne schronienia takie jak: dziuple, szczeliny, otwory itp. Często są to antropogeniczne kryjówki zlokalizowane na strychach i we wnętrzach budynków np. w stropodachach. Jako zwierzęta nocne potrzebują również bezpiecznego miejsca na dzienny wypoczynek.

Obecnie w związku z intensyfikacją działalności człowieka na obszarach zabudowanych, w tym termomodernizacji budynków oraz wycinania starych drzew jesteśmy świadkami intensywnych oraz dynamicznych zmian całych ekosystemów miejskich. Zwiększająca się presja działalności człowieka negatywnie wpływa na zwierzęta, które zasiedlają tereny zielone zlokalizowane w obrębie osad ludzkich. W związku z tym wiele gatunków synantropijnych nietoperzy ma niekorzystny status ochronny.

czynna ochrona sów

Nocek Naterera i gacek brunatny
fot. Maurycy Ignaczak

czynna ochrona sów

Borowiec wielki
fot. Maurycy Ignaczak

W Polsce w ostatnich latach na masową skalę wycinane są drzewa rosnące w parkach, dolinach rzecznych i na obszarach otwartych. Problem ten dotyczy przede wszystkim wiekowych i dziuplastych drzew, które stanowią optymalne miejsce kryjówek (dziuple) oraz żerowania nietoperzy. Następnym problemem są remonty, odnowienia, termomodernizacje domów, hal przemysłowych, obiektów sakralnych. Prace te wiążą się z dramatycznym spadkiem liczebności nietoperzy wykorzystujących otwory i szczeliny w budynkach.

W związku z tym szereg ostatnich badań wskazuje, że skutecznym działaniem ochroniarskim in situ sprzyjającym ochronie i podtrzymaniu populacji rozrodczych oraz zimujących nietoperzy jest montaż sztucznych miejsc rozrodu i schronienia (schronów zimowych i budek letnich.)

W ramach niniejszego projektu umieściliśmy 90 budek drewnianych na drzewach w dolinie Bystrzycy w Lublinie. Dodatkowo zainstalowaliśmy 14 schronów trocinobetonowych na mostach.
Powstała też ścieżka przyrodnicza „Nietoperze doliny Bystrzycy”

Jak można pomóc nietoperzom?

Formą ochrony jest stworzenie bezpiecznych miejsc schronienia, w których mogą one odpocząć po nocnej aktywności. Taką funkcję spełniają specjalnie zaprojektowane budki, które umieszcza się na drzewach.
Bardzo istotną rolę odgrywa również edukacja przyrodnicza.
Większa wiedza może się przełożyć na zmianę negatywnego postrzegania nietoperzy przez społeczeństwo.

Zaplanowane działania

Wybór odpowiednich miejsc do działań ochronnych.

W obrębie krajobrazu rolniczego, na terenie osiedli ludzkich, w tym wsi, miejscowości i miast przeprowadzona zostanie inwentaryzacja potencjalnych oraz znanych stanowisk lęgowych trzech gatunków sów. Dodatkowo przeprowadzona będzie akcja informacyjna na portalu Facebook, w celu pozyskania informacji o miejscach bytowania sów. W ten sposób zostanie stworzona baza historycznych oraz aktualnych miejsc lęgowych.

– aktualne (zajęte) stanowiska lęgowe;
– historyczne (opuszczone) stanowiska lęgowe;
– potencjalne stanowiska lęgowe.

Montaż i wywieszenie sztucznych miejsc lęgowych.

Budki lęgowe i kosze wiklinowe będą wywieszane w następujących miejscach:

– aktualne (zajęte) stanowiska lęgowe;
– historyczne (opuszczone) stanowiska lęgowe;
– potencjalne stanowiska lęgowe.

Zakup/wykonanie budek i koszy:

25 budek lęgowych dla pójdźki;
25 budek lęgowych dla płomykówki;
30 koszy wiklinowych dla uszatki.
czynna ochrona sów

Płomykówka Tyto alba,
fot. Zbigniew Miszon

Montaż sztucznych miejsc lęgowych na opuszczonych stanowiskach może korzystnie oddziaływać na możliwość powrotu do nich. Rekolonizacja może odbywać się z sąsiednich terenów bądź z odleglejszych populacji źródłowych.
Z kolei wywieszanie budek i koszy w potencjalnych siedliskach stwarza możliwość zasiedlenia nowych środowisk, szczególnie przez młode ptaki zmuszane przez swoich rodziców do opuszczenia terytoriów, w których przyszły na świat.

Działania edukacyjne na terenie objętym pracami

Podstawową grupą docelową, wśród której będą przeprowadzone działania edukacyjne, są właściciele i zarządcy posesji, na których będą montowane budki i kosze.
Podczas inspekcji stanowisk zostaną przeprowadzone rozmowy oraz rozdawane będą wydrukowane wcześniej materiały edukacyjne.
Ułatwito uzyskanie akceptacji na instalację sztucznych miejsc lęgowych, oraz podniesie świadomość przyrodniczą osób, które są najbardziej odpowiedzialne za przetrwanie stanowisk lęgowych tych trzech gatunków sów.

Materiały drukowane obejmują:

– Kalendarz ścienny w formacie A2, w nakładzie 300 szt.
– Ulotka informacyjna w formacie 2 DL, w nakładzie 300 szt.
– Zakładka do książki 210x50mm, w nakładzie 300 szt.

Realizacja projektu

Stan na dzień 7.11.2020

Postęp prac

Wytypowanie potencjalnych miejsc montażu budek i koszy 100%
Zakup / wykonanie budek 100%
Projekt i wydruk materiałów edukacyjnych 100%
Powieszone kosze uszatka 86%
Powieszone budki pójdźka 80%
Powieszone budki płomykówka 80%
Edukacja przyrodnicza właścicieli posesji 82%

Pozyskanie wiedzy o obecnych i wytypowanie potencjalnych miejsc lęgowych

Do wytypowania miejsc wykorzystano:

  • dane literaturowe (np. lokalizacja budek płomykówki)
  • informacje od przyrodników
  • informacje od ludności na podstawie wywiadu
  • zgłoszenia z portalu Facebook

Sporządzono mapę, która zawiera obecne miejsca lęgowe, miejsca wymagające zweryfikowania oraz miejsca potencjalne wyznaczone na podstawie doświadczenia własnego oraz wiedzy na temat siedlisk charakterystycznych dla synantropijnych sów. Mapa ta stanowi podstawę prac w terenie.

mapa-stanowisk

Edukacja przyrodnicza w mediach społecznościowych

Przygotowano filmy na temat uszatki, pójdźki i płomykówki, które miały na celu edukację przyrodniczą oraz były próbą pozyskania informacji o aktualnych stanowiskach tych sów.

Treścią materiałów były zdjęcia sów oraz charakterystyczne dla nich głosy umożliwiające ich rozpoznanie.

Zdjęcia nieodpłatnie udostępnili Darek Jankowski (pójdźka, uszatka), Zbigniew Miszon i Karol Niemiec (płomykówka).

Nagrania sów pochodzą z CD „Sowy Europy” 2003, wydawnictwo INFLUENCE, pozyskane za zgodą autorów Radosława Gwoździa i Romualda Mikuska

Akcja przyniosła bardzo dobry efekt. Filmy dotarły do ponad 20 000 osób, a ich rezultatem było ponad 20 zgłoszeń stanowisk.

Planowany film na temat płomykówki

Wykonanie i zakup sztucznych miejsc lęgowych.

Budki dla pójdźki i skrzynie lęgowe dla płomykówki zdecydowaliśmy się wykonać we własnym zakresie, a kosze dla uszatki zakupić.

Decyzje o rodzaju konstrukcji oparliśmy na podstawie informacji z literatury naukowej (Romuald Mikusek, Budki dla ptaków, 2012), doświadczenia polskich organizacji Ussuri i Stowarzyszenie Ochrony Sów, brytyjskiej organizacji The Barn Owl Trust, wątku na forum przyrodniczym „Bocian” oraz sugestii życzliwych osób posiadających doświadczenie w temacie (Jarosław Siwek, Darek Jankowski).

Najpierw sporządziliśmy dokładne projekty później przyszedł etap wykonania.

W przypadku pójdźki, ze względu na najlepsze zabezpieczenie przeciw kunie, skonstruowaliśmy budki typu belgijskiego z rurą o średnicy 16 cm.

Jeśli chodzi o płomykówkę decyzja padła na skrzynie lęgowe montowane wewnątrz budynków.

Miejsca lęgowe dla uszatki to wiklinowe kosze w naturalnych ciemnych kolorach.

Edukacja przyrodnicza w miejscach montażu budek i koszy

Podczas prac w terenie prowadzone są rozmowy edukacyjne z właścicielami posesji w pobliżu stanowisk sów.

Specjalnie na potrzeby edukacji przyrodniczej zaprojektowano i wydrukowano materiały.

Zawierają one fotorealistyczne grafiki autorstwa Marka Kołodziejczyka, przedstawiające pójdźkę, płomykówkę i uszatkę

Kalendarz A2

czynna ochrona sów

Ulotka 2DL str.1

czynna ochrona sów

Ulotka 2DL str.2

czynna ochrona sów

Zakładka str.1 i 2

czynna ochrona sów

Relacja z montażu sztucznych miejsc lęgowych

Finansowanie

W obecnym wymiarze realizacji projektu, finansowanie projektu opiera się na dotacji Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie oraz środkach własnych Fundacji Dla Przyrody.

  • Dofinansowanie WFOŚiGW
  • Środki własne Fundacji Dla Przyrody

Plany rozwoju projektu

Zakup i wywieszenie dodatkowych miejsc lęgowych.

Wynikająca z pozyskanego dofinansowania i środków własnych ilość budek i koszy (80 szt.) jest niewspółmierna do potencjalnych możliwości utworzenia nowych stanowisk lęgowych na terenie Lubelszczyzny. Dlatego też wykonanie i montaż każdego dodatkowego miejsca lęgowego stwarza szanse na zwiększenie populacji zagrożonego gatunku sowy.

Inspekcja i przegląd już zamontowanych stanowisk lęgowych.

W większości przypadków, projekty polegające na montażu budek i koszy nie są poparte monitoringiem polegającym na weryfikacji  skuteczności działań. Wynika to z braku finansowania ze środków publicznych tego typu przedsięwzięć. Tłumaczy się to brakiem „efektu ekologicznego” monitoringu.

Inspekcja w terenie jest jednak niezbędna, ponieważ tylko ona pozwala na wyciągnięcie wniosków co do skuteczności akcji i ewentualnej korekty działań bieżących lub przyszłych.
Monitoring taki pozwala na optymalne wykorzystanie kosztów, ponieważ na późniejszych etapach niezasiedlone budki są przenoszone w inne lokalizacje. Dodatkowo podjęte prace serwisowe umożliwiają renowację budek, przez co zapewniają im dłuższą żywotność. Takie działania dają wymierny efekt w postaci stworzenia nowych szans na zasiedlenie przez inne, nowe osobniki.

Rozszerzenie działań edukacyjnych

Ze względu na brak środków dotychczasowy aspekt edukacyjny projektu został sprowadzony do minimum. Obecnie obejmuje wyłącznie wydruk i kolportaż niewielkiej ilości ulotek, kalendarzy i zakładek do książek.
Pójdźki w procesie synantropizacji upodobały sobie budynki szkół i przedszkoli i często je zasiedlają. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że zabudowaniom tym towarzyszy często obecność boisk, trawników, placów zabaw, które stanowią główną bazę pokarmową tych sów na terenach miejskich.
Również uszatki coraz częściej zasiedlają niewielkie skupiska drzew towarzyszące szkołom i przedszkolom.
Nasze doświadczenie pokazuje, że montaż sztucznych miejsc lęgowych przy szkołach i przedszkolach, poza nowymi stanowiskami stwarza również doskonałą okazję do praktycznej edukacji ekologicznej najmłodszych.
Dzieci doskonale wchodzą w interakcję, kiedy doświadczony przyrodnik pokazuje im sąsiedztwo rzadkich, dzikich zwierząt prezentując np. pióra i wypluwki zebrane na trawniku ich szkoły czy przedszkola.
Również drukowane materiały edukacyjne mają inny przekaz gdy poparte są obserwacją w terenie.

W związku powyższym, planujemy:

  • Przeprowadzenie prezentacji multimedialnej dla dzieci, w formie stacjonarnej lub webinaru online. Dzięki takiej edukacji nauczą się one rozpoznawać gatunki sów oraz poznają ich biologię. Dowiedzą się również, dlaczego sowy te są zagrożone, jak można i dlaczego trzeba je chronić.
  • Opracowanie i wydanie książki edukacyjnej dla dzieci weryfikującej pozyskaną wiedzę. Może mieć ona formę kolorowanki i pewnych zadań do wykonania.
  • Konkurs plastycznych dla dzieci, którego tematem będzie przedstawienie pójdźki, płomykówki i uszatki. Wyróżnione prace zostaną wydane w formie zakładki do książki.
  • Spotkanie edukacyjne z prelekcjami, typu „Noc sów”, połączone z nocnymi zajęciami edukacyjnymi w terenie, w tym zarówno obserwacja żywych i dzikich sów, jak i nauka ich rozpoznawania z użyciem realistycznych makiet. Uzupełnieniem zajęć terenowych jest praktyczna edukacja w dziedzinie nauki rozpoznawania głosów tych nocnych ptaków.

Pomóż nam rozwijać projekt - przekaż dowolną darowiznę pieniężną !

Zebrane pieniądze będą przeznaczone na kolejne stanowiska lęgowe.

Zafunduj sowie dom!

O projekcie w mediach

05.09.2020, Kurier Lubelski, redaktor: Gabriela Bogaczyk

Na ratunek zagrożonym sowom. Powstanie 80 miejsc lęgowych na Lubelszczyźnie

Artykuł po krótce opisujący problem zmniejszającej się ilości miejsc lęgowych dla pójdźki, płomykówki i uszatki oraz założenia naszego projektu.

czynna ochrona sów

02.09.2020, Radio Lublin, redaktor: Liliana Kaczmarczyk

Pospieszą na pomoc sowom. Te pożyteczne ptaki mają coraz ciężej

Artykuł jest zapisem kilkuminutowej audycji radiowej. Przedstawia założenia projektu i problem zmniejszających się populacji synantropijnych sów. Porusza też problem ciągle żywych zabobonów związanych z sowami, które w realny sposób szkodzą ptakom i utrudniają uzyskanie zgody na montaż budek.
Koniecznie posłuchajcie audycji, odtwarzacz na dole strony.

czynna ochrona sów

Partnerzy i patroni projektu

czynna ochrona sów